وبلاگ هادی نوری

برنامه درسی "تاریخ اجتماعی ایران" - کارشناسی ارشد 

زمستان 1389

مشخصات مدرس

مدرس: هادی نوری؛ PH.D

محل کار: دانشگاه گیلان؛ دانشکده علوم انسانی؛ اتاق 215

تلفن: (داخلی 4056) 78 - 01316690275

Email: h.k.noori@gmail.com

دوره تحصیلی، روز و ساعت کلاس: کارشناسی ارشد، دوشنبه، ساعت 12- 10

 توصیف و اهداف درس

این درس مروری جدی بر سرگذشت جامعه ایران در طول تاریخ خواهد داشت. در این مرور آنچه مورد بررسی قرار می گیرد تاریخ سیاسی متعارف و معمول شامل شرح رویدادهای تاریخی، فراز و فرود شاهان و حاکمان نیست، بلکه جامعه ایران از منظر چهار عنصر سازنده اش شامل دولت، دین، اقتصاد و قشربندی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. روابط میان این عناصر ساختاری سازنده جامعه در جهت شکل گیری نظم اجتماعی و چگونگی تبادل و تبدیل وضعیت آنان در جهت تغییر اجتماعی هدف اصلی این درس می باشد. در این راه، سه تصور اصلی مورد تأکید قرار دارد: اول، تاریخ با گذشته متفاوت است. تاریخ امری ذهنی و محصول گزینش و تفسیر مورخان در بطن شرایط اجتماعی خاص می باشد. بنابراین، راه برای تفاسیر جدید از تاریخ ایران گشوده است. دوم، تاریخ امری گفتمانی است. تفسیر تاریخنگاران از تاریخ در چارچوب گفتمان ها صورت می گیرد. پس امکان گفتمان های متفاوت و نیز جدید در خصوص تاریخ ایران میسر است. سوم، امکان شکل گیری گفتمان یا گفتمان های جدید در خصوص تاریخ ایران از مجاری گفتگوی نظریه های جامعه شناختی و واقعیت های تاریخی در قالب «جامعه شناسی تاریخی» فراهم می گیرد.     

نحوه ارزشیابی و نمره دهی

1. مشارکت در کلاس (75 %)

مشارکت در کلاس جنبه محوری دارد. دانشجویان در روز اول کلاس باید گروه های سه نفره ای تشکیل دهند و هر گروه مسئولیت هدایت بحث را برای یک جلسه معین کلاس برعهده خواهد گرفت. بدین ترتیب، برنامه زمانی هفتگی میان گروه ها تقسیم می شود. هر گروه باید متن گزارش خود را (تایپ شده) تا دو روز قبل از کلاس به دیگر دانشجویان کلاس منتقل نماید و از آن دانشجویان نیز انتظار می رود با آماده کردن خود بر مباحث کلاس تسلط داشته باشند. علاوه بر این، هر گروه باید یک نسخه از متن گزارش خود را در روز کلاس به استاد ارائه نمایند. بنابراین، نمره کلی مشارکت کلاسی دانشجویان مبتنی بر موارد زیر است:

1. حضور در کلاس (بیش از دو جلسه غیبت مساوی با حذف درس خواهد بود)

2. نوع هدایت بحث در روز تعیین شده

3. مشارکت و تسلط بر مباحث کلاسی در طول نیمسال تحصیلی (از جمله روزهایی که حضور ندارد)

4. ارائه یک نسخه از متن گزارش آماده شده در روز کلاس به استاد.

5. گزارش های دانشجو باید «حجم آن متناسب با حجم متن»، «تایپ شده»، با «Word 2007 or 2003»، فونت «Lotus»، «شماره 14»، «Line Spacing 1.0»، با «Page Setup از هر طرف 3 سانتیمتر»، با ذکر «عنوان گزارش، نام دانشجو و تاریخ گزارش» باشد.    

2. تحقیق درسی  (25 %)

تحقیق درسی دانشجو در جهت بررسی الگوی نظم و تغییر در تاریخ اجتماعی ایران تنظیم گردیده است. دانشجو باید ابتدا «یکی از دوره های تاریخی ایران» را انتخاب نماید و سپس به پرسش های زیر حول محور «روابط متقابل میان عناصر ساختاری سازنده جامعه» در رابطه با آن پاسخ دهد:

1. رابطه میان دین و دولت: آیا مبتنی بر انفکاک (دین دنیوی) است یا اتحاد (دین رسمی)؟

2. رابطه میان دین و قشربندی: درجه بندی اقشار جامعه از سوی دین تأیید و توجیه می شود؟ جایگاه روحانیون در مراتب نظام قشربندی چگونه است؟

3. رابطه میان دین و اقتصاد: موضع گیری دین درباره منابع اقتصادی موجود جامعه چگونه است؟

4. رابطه میان دولت و اقتصاد: اقتصاد جامعه تک محصولی است یا چند محصولی؟ آیا دولت همه منابع مالی جامعه را در اختیار دارد یا نیروهای اجتماعی هم در آن سهیم هستند؟ 

5. رابطه میان دولت و قشربندی: آیا دولت طبقاتی، فراطبقاتی یا دارای استقلال نسبی از طبقات جامعه است؟ دولت متمرکز است یا فدرال؟ دولت ریاستی است یا پارلمانی؟ نهاد دولت مبتنی بر مجموعه مقررات صوری غیر شخصی استوار است یا فرامین شخصی؟

6. رابطه میان قشربندی و اقتصاد: آیا صاحبان منابع اصلی اقتصاد جامعه در رأس مراتب قشربندی قرار دارند؟

تذکر:

1. تحقیق درسی باید در حدود 20 تا 30 صفحه با مشخصات ذکر شده در مورد گزارش های کلاسی  و حاوی موارد زیر باشد:

الف- صفحه عنوان

ب- فهرست مطالب با شماره صفحه

ج- مقدمه (شامل خلاصه ای از تاریخ سیاسی دوره مربوطه)

د- متن (عناوین داخل آن باید در سطری مجزا ذکر شود)

ر- نتیجه گیری

ژ- منابع

2. در نگارش تحقیق درسی رعایت اصول بند 5 مشارکت کلاسی ضروری است.

3. نحوه ارجاع دهی تحقیق باید منطبق با «اصول نگارش و ارسال تحقیق کلاسی دانشجویان دوره کارشناسی» باشد.

4. نحوه ارسال تحقیق کلاسی باید منطبق با «اصول نگارش و ارسال تحقیق کلاسی دانشجویان دوره کارشناسی» باشد.

5. تحقیق درسی حداکثر تا 1 ماه پس از آخرین جلسه کلاسی به آدرس ایمیل اینجانب (h.k.noori@gmail.com) ارسال گردد.  

برنامه درسی هفتگی

هفته (1) سازمان درس و مقدمه

هفته (2) چیستی تاریخ: عینیت یا ذهنیت

جنكينز، كيت (1384)، بازانديشي تاريخ، ترجمه ساغر صادقيان، تهران: نشر مركز.

هفته (3) تاریخ ایران: شرق شناسی

سعید، ادوارد (1386)، «مقدمه»، در شرق شناسی، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران: نشر فرهنگ اسلامی، صص 57- 13.

دالمایر، فرد (1384)، «بازگشت به ریشه»، در راه های بدیل: فراسوی شرق سناسی و غرب شناسی، ترجمه فاصمه صادقی و نرگس تاجیک، تهران: نشر پرسش، صص 208- 179.

دالمایر، فرد (1384)، «خروج از شرق شناسی»، راه های بدیل: فراسوی شرق سناسی و غرب شناسی، ترجمه فاصمه صادقی و نرگس تاجیک، تهران: نشر پرسش، صص 272- 241.

هفته (4) خاستگاه ایران

فره وشی، بهرام (1382)، ایرانویج، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، صص40- 1.

دیاکونوف،  (1388)، «جامعه، فرهنگ و تمدن ماد»، در تاریخ ایران کمبریج (دوره ماد)، ویراستار ایلیا گرشویچ، ترجمه بهرام شالگونی، تهران: نشر حامی، صص 233- 223.

Mackenzie, D.N. (1998),“Eran, Eransahr”, www. Encyclopaedia Iranica.com.

Gnoli, G. (2006), “Conversation: From Iranian to Zoroastrian Faith”, www. Encyclopaedia Iranica.com

هفته (5) ایران باستان: هخامنشیان

بریان، پیر (1377)، وحدت سیاسی و تعامل فرهنگی در شاهنشاهی هخامنشی، ترجمه مهدی سمسار،تهران: نشر زریاب، صص 453- 311.

Dandamayev, Muhammad, A. (1997), “Economy: in The Achaemenid Period”, www. Encyclopaedia Iranica.com.

Briant, Pierre (2011), “Class System: In the Avesta and the Median and Achaemenid Periods”, www. Encyclopaedia Iranica.com.

مطالعه تکمیلی

کورت، آملی (1382) هخامنشیان، ترجمه مرتضي ثاقب فر، تهران: انتشارات ققنوس، صص 136- 78.

ویسهوفر، يوزف (1386)، ايران باستان، ترجمه مرتضي ثاقب فر، تهران: نشر ققنوس،صص 139- 49.

بروسیوس، ماریا (1388)، ایران باستان، ترجمه عیسی عبدی، تهران: نشر ماهی، 112- 17.

هفته (6) ایران باستان: اشکانیان

بیکرمان، ا. (1383)، «دوره سلوکی»، در تاريخ ايران کمبریج: از سلوكيان تا فروپاشي دولت ساساني (جلد سوم)، گردآورنده احسان يار شاطر، ترجمه حسن انوشه، تهران: انتشارات امير كبير، صص122- 101.

کریستن سن، آرتور (1383)، «تشکیلات اجتماعی و سیاسی دولت اشکانی»، در ايران در زمان ساسانيان، ترجمه رشيد ياسمي، تهران: انتشارات نگارستان كتاب، صص 43- 31.

کالج، مالکوم (1388)، اشکانیان، ترجمه مسعود رجب نیا، تهران: نشر هیرمند، صص 128- 70.

مطالعه تکمیلی

پريخانيان، ای. جی (1381)، «جامعه و قانون ايراني»، در تاريخ ايران کمبریج: از سلوكيان تا فروپاشي ساسانيان، گردآورنده احسان يار شاطر، ترجمه حسن انوشه، تهران: امير كبير، صص 70- 11.

لوكونين، ولاديمير (1381)، «نهاد هاي سياسي، اجتماعي و اداري، ماليات ها و داد و ستد»، در تاريخ ايران کمبریج: از سلوكيان تا فروپاشي ساسانيان، گردآورنده احسان يار شاطر، ترجمه حسن انوشه، تهران: انتشارات امير كبير، صص 148- 71.

ویسهوفر، يوزف (1386)، ايران باستان، ترجمه مرتضي ثاقب فر، تهران: ققنوس، صص 192- 153.

شیپمان، کلاوس (1384)، مبانی تاریخ پارتیان، ترجمه هوشنگ صادقی، تهران: نشر فرزان.

هفته (7) ایران باستان: ساسانیان

نوری، هادی (1388)، تبیین جامعه شناختی فروپاشی امپراتوری ساسانی، پایان نامه دوره دکتری، دانشگاه تربیت مدرس، 364- 114.

مطالعه تکمیلی

کریستن سن، آرتور (1383)، ايران در زمان ساسانيان، ترجمه رشيد ياسمي، تهران: نگارستان كتاب.

آلتهایم، فرانتس و استيل، روت (1382)، تاريخ، اقتصاد و دولت ساساني، ترجمه هوشنگ صادقي، تهران: انتشارات علمي فرهنگي.

دریایی، تورج (1383)، سقوط ساسانيان، ترجمه منصوره اتحاديه و فرحناز امير خاني، تهران: نشر تاريخ ايران.

———— (1384 الف)، شاهنشاهي ساساني، ترجمه مرتضي ثاقب فر، تهران: انتشارات ققنوس.

كليما، اوتاكر (1386)، تاريخ جنبش مزدكيان، ترجمه جهانگير فكري ارشاد، تهران: نشر توس.

لوکونین، ولادمیر (1384)، تمدن ايران ساساني، ترجمه عنايت الله رضا، تهران: نشر علمي فرهنگي.

لوكونين، ولاديمير (1381)، «نهاد هاي سياسي، اجتماعي و اداري، ماليات ها و داد و ستد»، در تاريخ ايران کمبریج: از سلوكيان تا فروپاشي ساسانيان، گردآورنده احسان يار شاطر، ترجمه حسن انوشه، تهران: انتشارات امير كبير، صص 148- 71.

لوسکایا، پيگو (1377)، شهرهاي ايران در زمان پارتيان و ساسانيان، ترجمه عنايت الله رضا، تهران: انتشارات علمي فرهنگي.

دوشن گیمن، ژاکوب (1381)، «دين زرتشت»، در تاريخ ايران کمبریج: از سلوكيان تا فروپاشي ساسانيان، گردآورنده احسان يار شاطر، ترجمه حسن انوشه، تهران: نشر امير كبير.

دیاکونوف، ميخائيل (1384)، تاريخ ايران باستان، ترجمه روحي ارباب، تهران: نشر علمي فرهنگي.

Gyselen,R.(2001),"Economy IV. In the Sassanian Period," Encyclopaedia Iranica, ed .E. Yarshater, Vol.VIII, Costa Mesa,pp.104-107.

Macuch, M. (1989), “Barda and Bardadari ii, Encyclopaedia Iranica”,ed. E. Yarshater, Vol. III, Mazda publishers, Costa Mesa.

Shaki, M. (1992b),"Class System iii. Parthian and Sasanian Period", Encyclopaedia Iranica, ed. E. Yarshater, Vol.V, Mazda publishers,Costa Mesa.

هفته (8) اسلام در ایران

چوسكي، جمشيد كرشاسپ (1382)، «جدال اولیه، ادبیات پیشگویانه و تغییر دین»، در ستيز و سازش: زرتشتیان مغلوب و مسلمانان غالب در جامعه ایران نخستین سده های اسلامی، ترجمه نادر مير سعيدي، تهران: انتشارات ققنوس، 136- 11.

هفته (9) اسلام در ایران

چوسكي، جمشيد كرشاسپ (1382)، «نوسازی روابط اجتماعی»، در ستيز و سازش: زرتشتیان مغلوب و مسلمانان غالب در جامعه ایران نخستین سده های اسلامی، ترجمه نادر مير سعيدي، تهران: انتشارات ققنوس، 176- 137.

اشپولر، برتولد (1364)، «جریان اسلامی شدن ایرانیان»، در تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامي (جلد 1)، ترجمه جواد فلاطوري، تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، 310- 239.

Daniel, E.L. (1993), “Conversion: Of Iranian to Islam”, in Encyclopaedia Iranica, ed. E. Yarshater, Vol.VI, Mazda publishers,Costa Mesa.

هفته (10) ایران و اسلام

طباطبایی، جواد (1387)، «از بامداد اسلام تا یورش مغولان»، در زوال اندیشه سیاسی در ایران، تهران: نشر کویر، صص 151- 117.

شریعتی، علی (1381)، بازشناسی هویت ایرانی ـ اسلامی، تهران: نشر الهام، 78- 3، 212- 158، 298- 163.

اشپولر، برتولد (1364)، «ملیت و زبان در ایران پس از اسلام»، در تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامي (جلد 1)، ترجمه جواد فلاطوري، تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، 479- 409.

یار شاطر، احسان (1381)، «حضور ایران در جهان اسلام»، در حضور ایران در جهان اسلام، یارشاطر و دیگران، ترجمه فریدون مجلسی، تهران: نشر مروارید، صص 162- 15.

لوی، روبن (1384)، «ایران و اعراب»، در ميراث ايران، آرتور جان آربري و همكاران ترجمه احمد بيرشك و همكاران، تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، صص 108- 79.

هفته (11) ایران پس از اسلام

کاهن، کلود (1385)، «قبایل، شهرها و سازمان بندی اجتماعی»، در تاريخ ايران کمبریج (از فروپاشي ساسانيان تا آمدن سلجوقيان)، جلد چهارم، گردآورنده ريچارد فراي، ترجمه حسن انوشه، تهران: انتشارات امير كبير، صص 282- 263.

اشراف، احمد و بنوعزیزی، علی (1388)، «طبقات اجتماعی در ایران اسلامی دوره میانه»، در طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران، ترجمه سهیلا ترابی، تهران: نشر نیلوفر، صص 42- 11.

کرمر، جوئل (1375)، احیای فرهنگی در عصر آل بویه، ترجمه محمد سعید حنایی کاشانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، صص 155- 29.

یارشاطر، احسان (1376)، «در جستجوی راز بقا: مسأله رستاخیز فرهنگی خراسان»، ایران نامه، سال 15، شماره 4.

مطالعه تکمیلی

اشپولر، برتولد (1364)، «قشربندی اجتماعی مردم»، در تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامي (جلد 2)، ترجمه جواد فلاطوري، تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، 300- 273.

شاكد ، شائول (1381)، از ايران زردشتي تا اسلام، ترجمه مرتضي ثاقب فر، تهران: انتشارات ققنوس، صص 288- 239.

ویکنز، جرج مایکل (1384)، «مذهب ایران»، در ميراث ايران، آرتور جان آربري و همكاران ترجمه احمد بيرشك و همكاران، تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، صص 234- 207.

Lambton, Ann. K. s. (1997), “Economy: From the Arab Conquest to the End of the Il-khanids”, www.Encyclopædia Iranica. com

هفته (12) ایران عهد سلجوقی، مغول و تیموریان

مورگان، دیوید (1373)، ایران در قرون وسطی، ترجمه عباس مخبر، تهران: طرح نو، صص  136- 48.

باسانی، اچ (1366)، «دین در عهد مغول»، در تاريخ ايران کمبریج (از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی ایلخانان)، گردآورنده جی. آ. بویل، ترجمه حسن انوشه، تهران: انتشارات امير كبير، 518- 509.

لمبتن، آن (1386)، «طبقه حاکم در ایران عهد سلجوقی تا ایلخانان»، در تداوم و تحول در تاریخ میانه ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: نشر نی، صص 142- 110 و 280- 241.

پطروشفسکی، ای. پی (1366)، «اوضاع اجتماعی و اقتصادی ایران در دوره ایلخانان»، در تاريخ ايران کمبریج (از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی ایلخانان)، گردآورنده جی. آ. بویل، ترجمه حسن انوشه، تهران: انتشارات امير كبير، صص 508- 453.

فراگنر، برت (1387)، «اوضاع اجتماعی و اقتصادی داخلی دوره تیموریان»، در تاریخ ایران کمبریج: دوره تیموریان، ترجمه یعقوب آزند، نشر جامی، صص 240- 209.

آمورتی، ب. س (1387)، «مذهب در دوره تیموریان»، در تاریخ ایران کمبریج: دوره تیموریان، ترجمه یعقوب آزند، نشر جامی، صص 316- 297.

Subtelny, Maria E. (1997), “Economy: in the Timurid Period”, www.Encyclopædia Iranica. com

مطالعه تکمیلی

لمبتون، آن (1366)، «ساختار درونی امپراتوری سلجوقی»، در تاريخ ايران کمبریج (از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی ایلخانان)، گردآورنده جی. آ. بویل، ترجمه حسن انوشه، تهران: انتشارات امير كبير، صص 268- 199.

باسانی، اچ (1366)، «دین دوره سلجوقی»، تاريخ ايران کمبریج (از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی ایلخانان)، گردآورنده جی. آ. بویل، ترجمه حسن انوشه، تهران: نشر امير كبير، صص 286-269.

Algar, Hamid (2006), “Islam in Iran: Mongol and Timurid”, www. Encyclopædia Iranica. com

هفته (13) ایران عهد صفوی، افشار و زندی

سیوری، راجر (1372)، ایران عهد صفوی، کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز، صص 48- 26، 100- 74، 200- 170.

فوران، جان (1385)، مقاومت شکننده: تاريخ تحولات اجتماعي ايران، ترجمه احمد تدين، تهران: موسسه خدمات فرهنگي رسا، صص 150- 43.

ساوری، اچ.ام. (1387)، «نظام اداری صفوی»، در تاریخ ایران کمبریج: دوره صفوی (جلد ششم، قسمت دوم)، ویراستار پیتر جکسون و لورنس لاکهارت، ترجمه تیمور قادری، تهران: نشر مهتاب، صص237- 211.

طباطبایی، جواد (1380)، دیباچه ای بر نظریه انحطاط ایران، تهران: نشر نگاه معاصر، صص 162- 113.

Fragner, Ber (1997), “Economy: From the Safavids through the Zands”, www.Encyclopædia Iranica. com

مطالعه تکمیلی

لاکهارت، لارنس (1364)، انقراض سلسله صفویه، ترجمه مصطفی قلی عماد، تهران: نشر مروارید.

هینتس، والتر (1361)، تشکیل دولت ملی در ایران، ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران: نشر خوارزمی.

فلور، ویلم (1365)، برافتادن صفویان و برآمدن افغانان، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: توس.

فراگنر، برت (1387)، «اوضاع اجتماعی و اقتصادی داخلی»، در تاریخ ایران کمبریج: دوره صفوی (جلد ششم، قسمت دوم)، ویراستار پیتر جکسون و لورنس لاکهارت، ترجمه تیمور قادری، تهران: نشر مهتاب، صص 478- 389.

محسنیان راد، مهدی (1387)، ایران در چهار کهکشان ارتباطی، (ج. اول و دوم)، تهران: نشر سروش.

هفته (14) ایران عهد قاجار

فوران، جان (1385)، مقاومت شکننده: تاريخ تحولات اجتماعي ايران، ترجمه احمد تدين، تهران: موسسه خدمات فرهنگي رسا، صص 310- 169.

مطالعه تکمیلی

اشراف، احمد و بنوعزیزی، علی (1388)، «طبقات اجتماعی در دوره قاجاریه»، در طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران، ترجمه سهیلا ترابی، تهران: نشر نیلوفر، صص 74- 43.

آبراهامیان، یرواند (1388)، تاریخ مدرن ایران، ترجمه ابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی، صص 122- 27.

هفته (15) ایران عهد پهلوی

فوران، جان (1385)، مقاومت شکننده: تاريخ تحولات اجتماعي ايران، ترجمه احمد تدين، تهران: موسسه خدمات فرهنگي رسا، صص 617- 329.

مطالعه تکمیلی

آبراهامیان، یرواند (1388)، تاریخ مدرن ایران، ترجمه ابراهیم فتاحی، تهران: نی، صص 277- 123.

اشراف، احمد و بنوعزیزی، علی (1388)، «طبقات اجتماعی در دوره پهلوی»، در طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران، ترجمه سهیلا ترابی، تهران: نشر نیلوفر، صص 206- 75.

هفته (16) هویت ایرانی در گذر تاریخ

Ashraf, Ahmad (2006), “Iranian Identity: Perspectives”, www. Encyclopaedia Iranica.com.

Gnoli, G. (2006), “Iranian Identity: Pre-Islamic Period”, www. Encyclopaedia Iranica.com.

Ashraf, Ahmad (2006), “Iranian Identity: Mevieval Islamic Period”, www. Encyclopaedia Iranica.com.

Ashraf, Ahmad (2006), “Iranian Identity: The Mongols and Timurids Period”, www. Encyclopaedia Iranica.com.

Ashraf, Ahmad (2006), “Iranian Identity: Safavids Period”, www. Encyclopaedia Iranica.com.

Ashraf, Ahmad (2006), “Iranian Identity: 19^th and 20^th Centuries”, www. Encyclopaedia Iranica.com.